Magiczne grzybki, leniwe dinozaury, starożytne wina i magazyny piachu – #033

Magiczne grzybki, leniwe dinozaury, starożytne wina i magazyny piachu – #033

Magiczne grzybki, leniwe dinozaury, starożytne wina i magazyny piachu – #033

Czy wszystkie dinozaury były szybkimi, żarłocznymi zwierzętami? Co znaleziono w amforze po winie ze starożytnego Rzymu? Czy psylocybina z magicznych grzybków pomaga w walce ze schorzeniami psychicznymi? W 33. odcinku podkastu Naukowo przyjrzymy się też technologii piaskowych magazynów ciepła oraz zastanowimy się skąd pochodzą ludzie na odległych wyspach Mikronezji.

Jeśli uznasz, że warto wspierać ten projekt to zapraszam do serwisu Patronite, każda dobrowolna wpłata od słuchaczy pozwoli mi na rozwój i doskonalenie tego podkastu, bardzo dziękuję za każde wsparcie!

Zapraszam również na Facebooka, Twittera i Instagrama, każdy lajk i udostępnienie pomoże w szerszym dotarciu do słuchaczy, a to jest teraz moim głównym celem 🙂

Na stronie Naukowo.net znajdziesz więcej interesujących artykułów naukowych, zachęcam również do dyskusji na tematy naukowe, dzieleniu się wiedzą i nowościami z naukowego świata na naszym serwerze Discord – https://discord.gg/mqsjM5THXr

Źródła użyte przy tworzeniu odcinka:

Wiemann, J., Menéndez, I., Crawford, J.M. et al. Fossil biomolecules reveal an avian metabolism in the ancestral dinosaur. Nature 606, 522–526 (2022). https://doi.org/10.1038/s41586-022-04770-6

Riley Black, “Paleontologists Are Still Puzzling Over Why Dinosaurs Ran Hot”, https://www.smithsonianmag.com/science-nature/paleontologists-are-still-puzzling-over-why-dinosaurs-ran-hot-180980307/

Louise Chassouant, Alessandra Celant, Chiara Delpino, Federico Di Rita, Cathy Vieillescazes, Carole Mathe, Donatella Magri, “Archaeobotanical and chemical investigations on wine amphorae from San Felice Circeo (Italy) shed light on grape beverages at the Roman time”, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0267129

Rootman, J.M., Kiraga, M., Kryskow, P. et al. Psilocybin microdosers demonstrate greater observed improvements in mood and mental health at one month relative to non-microdosing controls. Sci Rep 12, 11091 (2022). https://doi.org/10.1038/s41598-022-14512-3

Yue-Chen Liu, Rosalind Hunter-Anderson, Olivia Cheronet i inni, “Ancient DNA reveals five streams of migration into Micronesia and matrilocality in early Pacific seafarers”, https://doi.org/10.1126/science.abm6536

Polar Night Energy, https://polarnightenergy.fi

Photo by Pretty Drugthings on Unsplash

Transcript
Arkadiusz:

Czy wszystkie dinozaury były szybkimi, żarłocznymi zwierzętami? Co znaleziono w amforze po winie ze starożytnego Rzymu? Czy psylocybina z magicznych grzybków pomaga w walce ze schorzeniami psychicznymi? Arkadiusz Polak, witajcie, zapraszam na kolejny odcinek podkastu Naukowo, w którym przyjrzymy się technologii piaskowych magazynów ciepła oraz zastanowimy się skąd pochodzą ludzie na odległych wyspach Mikronezji. Jeśli odcinek Wam się spodoba, udostępniajcie go, komentujcie i lajkujcie, a jeśli chcecie wesprzeć mój podkastowy projekt to zapraszam do serwisu Patronite za pomocą którego najłatwiej to zrobić. Wszystkie linki znajdziecie opisie tego odcinka, nie przedłużając, zaczynamy!

Arkadiusz:

Na niewielkiej polanie pośród gigantycznych drzew i tumanów kurzu dwa małe, szybkie i zwinne dinozaury rozpoczęły swój morderczy taniec. Potężne tylne łapy zakończone kilkunastocentymetrowymi pazurami i najeżone szeregiem ostrych jak sztylety zębów paszcze starały się przebić grubą skórę przeciwnika. Leżąca nieopodal, upolowana przez jednego z nich ofiara, była już tylko martwym świadkiem walki o przetrwanie kolejnego dnia. Gwałtowne ruchy obu zwierząt, szybkie zmiany pozycji i ciągłe odskoki, aby uniknąć ciosu przeciwnika zwiastowały długą i wyczerpującą walkę. Żaden z dinozaurów nie miał zamiaru odpuścić, napędzane przez krew, instynkt i wolę przetrwania. Ale czy taki obraz dinozaurów jest prawdziwy? Czy nasze wyobrażenie o szybkich, morderczych istotach nie jest zafałszowane przez filmy i opowiadania, a może były one leniwymi i nieskłonnymi do ruchu gigantami? Jaki naprawdę był metabolizm prehistorycznych gadów i w jaki sposób determinuje to ich postrzeganie? Pomimo, że dinozaury stały się swoistymi produktami popkultury i wydaje się, że mamy o nich dużą wiedzę temat ich metabolizmu stanowi od lat przyczynę sporu wśród paleontologów. Czy były one bardziej podobne do aktywnych ssaków i ptaków czy może do leniwych i wygrzewających się na słońcu jaszczurek? W XIX wieku naukowcy zaczęli dopiero odkrywać szkielety nieznanych gatunków i wysunęli z nich wniosek, że były to zwierzęta wielkie, powolne, podobne do krokodyli czy przerośniętych jaszczurek właśnie. Ale wraz z upływem czasu i nowymi odkryciami dostarczano dowodów, że przynajmniej niektóre gatunki musiały być szybkie i zwinne z wysokim tempem przemiany materii, będąc zwierzętami endotermicznymi, które utrzymują wysoką temperaturę ciała. Wbrew pozorom to istotna różnica. Zwierzę zimnokrwiste, aby regulować temperaturę ciała korzysta z czynników zewnętrznych takich jak słońce i nie musi dostarczać zbyt wiele energii generujące ciepło. W badaniach paleontologów dinozaury jako ciepłokrwiste organizmy musiały dostarczać dużych ilości pożywienia, a to wpływało nie tylko na inne gatunki ówczesnych zwierząt, ale także na ewolucję masowo pożeranych roślin. Dinozaury szybko rosły po wykluciu, mogły żyć w różnych warunkach klimatycznych, strawiony pokarm był szybko usuwany, a wiele gatunków miało puch, pióra i inne izolacyjne sposoby na utrzymanie wysokiej temperatury ciała. Ale w byciu ciepłokrwistym nie chodzi tylko o temperaturę ciała, ale także o sposób jej regulacji. Niektóre zwierzęta, takie jak ludzie, wytwarzają ciepło wewnętrznie i utrzymują je dość stabilnie, co różni je od jaszczurki, która w nocy staje się chłodniejsza i bardziej ospała bez energii dostarczanej ze słońca. Nowe badanie opublikowane w Nature wykazało, że różne dinozaury miały różny metabolizm związany z temperaturą ciała i poziomem aktywności, przy czym niektóre były bardziej podobne do ptaków, a inne do krokodyli. Badając materiał biologiczny zachowany w kościach dinozaurów, naukowcy potwierdzili, że dinozaury rzeczywiście odziedziczyły wysokie tempo metabolizmu po swoich przodkach. Wspólny dla dinozaurów i pterozaurów, czyli latających gadów, przodek był ciepłokrwisty więc cecha ta została ewolucyjnie odziedziczona. Wiele dinozaurów, takich jak Tyranozaur miało bardzo aktywny metabolizm i były ciepłokrwiste jak ptaki, ale badanie to dostarczyło pierwszych dowodów na niskie tempo metabolizmu i ektotermię u niektórych dinozaurów. Najwyraźniej z czasem dinozaury takie jak Triceratops i Stegozaur rozwinęły nieco niższe tempo przemiany materii i wydaje się, że były bardziej podobne do zwierząt uważanych za zimnokrwiste. Każda hipoteza dotycząca konkretnego dinozaura lub grupy będzie sprawdzana, w miarę jak paleontolodzy będą się w niej zagłębiać i zdobywać nowe dowody. Jedno jest pewne, dinozaury były aktywnymi zwierzętami z niesamowitymi zachowaniami, które pozwoliły im przeżyć miliony lat usiane gwałtownymi zjawiskami zachodzącymi na planecie. A nowe badanie pokazało, że mogły być dużo bardziej różnorodne niż nam się dotąd wydawało.

Arkadiusz:orach, a trzy z nich liczące:Arkadiusz:jącym dwa lata, zrekrutowano:Arkadiusz:kronezji, obejmującej około:Arkadiusz:

Na koniec opowiem o piaskowych magazynach ciepła, które mogą być znakomitym magazynem energii, pochodzącej z farm wiatrowych lub słonecznych. Nowa technologia została opracowana i opatentowana przez młodych fińskich inżynierów, założycieli Polar Night Energy i może być stosowana na całym świecie. Co więcej istnieje już pierwszy komercyjny magazyn ciepła na bazie piasku zbudowany dla przedsiębiorstwa energetycznego z zachodniej Finlandii i będzie on dostarczał ciepło dla sieci ciepłowniczej miasta Kankaanpää. Jak to w ogóle działa? Z grubsza, energię elektryczną pochodzącą z dowolnego źródła zamienia się na ciepło i przechowuje do późniejszego wykorzystania w magazynach wypełnionych piachem. Okazuje się, że ziarna piasku są zaskakująco pojemne, jeśli chodzi o magazynowanie energii. Magazyn o szerokości 4 metrów i wysokości 7 metrów wypełniono niskiej jakości piaskiem o wadze 100 ton i ładowany jest ciepłem pochodzącym z nadmiaru energii słonecznej i wiatrowej. Wielkość magazynów może wahać się od kilkudziesięciu do kilku tysięcy metrów sześciennych, istnieje też możliwość zlokalizowania magazynu pod ziemią, aby zaoszczędzić miejsce. Wewnątrz magazynu w procesie zwanym ogrzewaniem oporowym, ciepło jest generowane przez tarcie powstające, gdy prąd elektryczny przechodzi przez jakikolwiek materiał, który nie jest super przewodnikiem. Gorące powietrze krąży następnie rozprowadzane w zbiorniku poprzez wymiennik ciepła, montowany jest też system wymiany, który umożliwia efektywny transport energii do i z magazynu. Odpowiednia izolacja pomiędzy magazynem, a otoczeniem zapewnia długi okres przechowywania, nawet do kilku miesięcy, przy minimalnych stratach ciepła, sam piasek może magazynować ciepło o temperaturze około 500C. Jak rozwiązano problem z dostępnością piasku? Według holenderskich badań opublikowanych na początku tego roku, zapotrzebowanie na ten materiał budowlany wzrośnie o 45% w ciągu najbliższych 40 lat. Piasek budowlany jest zwykle wydobywany z rzek i jezior, ponieważ musi mieć odpowiednią strukturę, aby nadawał się dla budownictwa, a piaskowe mafie przyspieszają jego utratę z tych ekosystemów. Fińskie rozwiązanie mniejszą wagę przykłada do rodzaju piachu, magazyny piaskowe działają z każdym rodzajem, który ma wystarczająco dużą gęstość, w ramach określonych parametrów termodynamicznych. "Skomplikowana część dzieje się w komputerze; musimy wiedzieć, jak energia, czyli ciepło, porusza się wewnątrz magazynu, abyśmy wiedzieli przez cały czas, ile ciepła jest dostępne i w jakim tempie możemy go rozładowywać i ładować", mówi jeden z konstruktorów. Pierwsza, pilotażowa konstrukcja wybudowana w mieście Tampere, jest podłączona do lokalnej sieci ciepłowniczej i dostarcza ciepło dla kilku budynków w tym miejskiego basenu. Pilotaż umożliwia testowanie, sprawdzanie i optymalizację rozwiązania w zakresie magazynowania ciepła. W projekcie pilotażowym energia pochodzi częściowo z paneli słonecznych o powierzchni 100 metrów kwadratowych, a częściowo z sieci elektrycznej. Magazyny ciepła można podłączyć do większości systemów przesyłu i są one kompatybilne z pompami ciepła. System może produkować gorącą wodę dla systemów obiegu wody lub gorące powietrze i parę technologiczną do zastosowań przemysłowych. Pierwszą instalację tego systemu firma wykorzystuje do podgrzania ciepła odpadowego odzyskiwanego z serwerów danych, które są przeznaczone do wysokowydajnych obliczeń. W zależności od pory roku, temperatura 60-stopniowego ciepła odpadowego z serwerów musi zostać podniesiona do 75-100 stopni, zanim zostanie ono wprowadzone do sieci ciepłowniczej. Takie rozwiązania są nie tylko oryginalne i ciekawe, mogą być technologią znacząco ograniczającą emisję gazów cieplarnianych, ale mogą też stanowić przyszłość w zakresie magazynowania energii przy potencjalnych problemach z dostępem do niej po zaostrzeniu stosunków z Rosją w obliczu jej agresji na Ukrainę i dołączeniem Finlandii do NATO.

Arkadiusz:

I to już wszystko na dziś na kolejny odcinek zapraszam w sobotę, dziękuję Wam za uwagę i do usłyszenia!

Post a comment:

Type at least 1 character to search
Słuchaj
Obserwuj
Twitter:

Zarówno brak bólu jak i jego nadmiar to poważny problem. Co robią leki, aby zatrzymać ścieżki sygnalizacji bólu?
Zapraszam do lektury artykułu Rebecci Seal @lab_seal i Benedicta Altera na stronie podkastu Naukowo.
https://naukowo.net/2022/08/11/jak-leki-przeciwbolowe-faktycznie-zabijaja-bol-od-ibuprofenu-do-fentanylu-chodzi-o-to-by-sprostac-bolowi-tam-gdzie-on-jest/

Czy pająki śnią o muchach? Czy skończy się koszmar o rysach na lakierze auta? Jak głośno krzyczą hieny i jak bardzo medytacja zmniejsza ból?
Zapraszam na 43 odcinek @PodkastNaukowo!
#naukowo #nauka #podkast #ciekawostki #informacje
https://youtu.be/6iukQNne39M

Czy seksualność odzwierciedla się w poglądach dotyczących aborcji? Jakie ewolucyjne korzyści odnosi się ograniczając zachowania innych ludzi?
Zapraszam do ciekawego spojrzenia na pro-life w artykule Jaimie A. Krems @JaimieKrems i Martie Haselton @haselton
https://naukowo.net/2022/08/07/co-naprawde-napedza-przekonania-antyaborcyjne-badania-sugeruja-ze-to-kwestia-strategii-seksualnych/